groenberichten Kijkduinpark

Egeltjes zijn nachtdieren en ze gaan overdag slapen op een droge plek zoals onder struiken of in een rommelhoek in de tuin. Het gaat slecht met de egel, dat komt doordat er(te weinig insecten zijn en te weinig rommelhoekjes in de tuin. Om ze te helpen heeft Roompot vorig jaar een aantal egelhuisjes neergezet op stille donkere plekjes. Helaas voldoen ze niet helemaal aan de criteria: een huisje moet van hard hout gemaakt zijn ivm aantrekken vocht. Uitgerust zijn met beluchtingssleuven en de opening moet ongeveer 13 x 13 cm zijn. De huisjes op het park hebben een opening van 11 x 11 cm en daar kan een zwanger vrouwtje soms niet doorheen.  Nu het kouder gaat worden,  zoeken ze een plek om te overwinteren en een aantal van die huisjes is bewoond. Hun stofwisseling gaat omlaag dus veel eten en drinken hebben ze niet meer nodig.  Advies van de Egelbescherming en Stichting Snorhaar: wanneer je egeltjes verantwoord wil bijvoeden, geef dan alleen kattenbrokjes of egelvoer en vers ...

Een onduidelijke foto van badende meesjes op het terras. G istermorgen  was de tuin opeens overspoeld door hèèl vèèl pimpelmezen. Het werd dringen bij de wasplaats, waar hoogstens twee vogels tegelijkertijd badderen en nu vier! Een drukte van belang en heel ongewoon. We vroegen ons af wat hiervoor een verklaring zou zijn. I n de Trouw las ik het volgende artikel: Honderdduizend pimpelmezen in één nacht Geschreven door Koos Dijksterhuis columnist Gepubliceerd op  22 oktober 2025 Ineens hebben de trekvogels onze tuin ontdekt: merels, spreeuwen, koperwieken, vinken, kool- en vooral pimpelmezen storten zich op de bomen, de bessen en de laatste bloemen. (Al eten ze liever de vliegjes op die bloemen dan de bloemen zelf.) De pimpelmezen vallen op. Die trekken elk jaar in oktober door, vanuit Rusland en Scandinavië, maar nu zijn het er wel heel veel. Afgelopen weekend werden er groepen van honderden pimpelmezen gezien. In de ochtend strijken ze vaak neer, na een nacht vlie...

Hele nare stekelige zaaddoosjes met weerhaakjes, die blijven hangen in een vacht van dieren, de kleding van mensen en ook in 's mensens haar zijn ze heel vasthoudend!!! Zo wordt het zaad verspreid.  De veldhondstong ( Cynoglossum officinale)  komt vooral voor op droge kalkrijke zandgrond, zoals hier op het park en in de duinen. In het eerste jaar vormt de plant een bladrozet, waarna in het tweede jaar de stengels met de roodblauwe bloemen verschijnen. Wordt bestoven door bijen en snuitkevers.

  Het hele jaar nogal onopvallend en dan opeens knalt ie te voorschijn!

Onder een laag oud blad komt het schone duinzand weer tevoorschijn. Er is nog genoeg blubber in het midden van de poel, zodat padden en kikkers er kunnen overwinteren. In de komende maanden zal het waterpeil wel weer gaan stijgen.  De stam lag afgelopen zomer gedeeltelijk in het water als 'opwarmplek' voor libellen. Ze zijn vaak in de buurt van een stilstaand poeltje te vinden omdat hun larven daar op aangewezen zijn.

Van alles gaande in dit esdoornblad in de herfst. Het is duidelijk te zien dat het bladgroen (chlorofyl) zich terugtrekt. Deze bladeren worden afgestoten omdat er nu minder zonlicht is om de benodigde energie voor fotosynthese op te wekken.  Fotosynthese is het proces waarbij planten water en koolstofdioxide onder invloed van energie uit licht, omzetten in zuurstof en glucose. Dat wordt door de plant opgeslagen en weer in het voorjaar gebruikt voor groei en voortplanting.  De zwarte vlekken in het esdoornblad worden veroorzaakt door de inktvlekkenzwam. Deze schimmel overwintert in het afgevallen blad maar veroorzaakt verder geen schade. Op het park zie je die vlekken bij esdoorns die 't moeilijk hebben, bijvoorbeeld door droogte en zeewind. Vaak valt het blad ook eerder af.  

Op het fietspad richting Ockenburg langs de golfbaan knalt die rode kleur je tegemoet. De wingerd is een fanatieke klimmer, die met hechtwortels lelijke sporen achterlaat in muren, staat ook niet op onze beplantingslijst. Maar in de herfst zo uitbundig slierten in (buur)bomen, is wel hèt glorieuze moment voor die wilde wingerd.  

De zoete donkere bessen zijn al snel opgegeten door de vogels. Ze zijn ook eetbaar voor  mensen, maar dan moet je er dus snel bij zijn. Nu die prachtige herfstkleuren, vooral met een zonnetje erop.

Waarschijnlijk is het zaad (nootjes) van het bezemkruiskruid rond 1900 met woltransporten naar Nederland gekomen. Niet inheems dus en breidt zich overal flink uit, ook in de duinen en op het park. Er is discussie of het een invasieve soort is, dwz dat deze bezemkruiskruid inheemse planten verdringt. De meningen zijn hierover verdeeld. Het feit dat de plant tot laat in het seizoen bloeit, zou ook kunnen betekenen dat er voor insecten nog iets te halen valt.  In herfstige tijden vind ik het wel een vrolijk ding!

Dit diertje ligt niet op het Kijkduinpark, maar vanmorgen wèl vlakbij de zee, tussen de opgangen in. Kan niet bijten of prikken, ongevaarlijk dus en prachtig van vorm. 

Bij het schoonmaken van de paddenpoel bij P4 werd deze kamsalamander opgemerkt. Hij is vrij algemeen, maar hun aantal neemt sterk af. Kamsalamanders hebben hun naam te danken aan de getande rugkam, die mannetjes in het voorjaar ontwikkelen. Een belangrijk kenmerk is de oranje buik. Hij (of zij) was er helemaal niet voor in om op de rug te gaan liggen. Vertoeven op de hand van Bart leek al genoeg uitdaging.  Je ziet nog net de oranje randjes langs staart en pootjes.  Onderstaande foto is van Waarneming.nl.  

Algemeen en inheems, half onder rozet van een teunisbloem. Ook op het Kijkduinpark te vinden. Hier zie ik niks 'krullerigs' aan deze paddenstoel. 

Voor deze naamgeving was niet veel fantasie nodig, als je tenminste iets hebt met zadels. 

  Van de blaadjes van de meidoorn. 

Paddenpoel de Kogelvanger is weer zichtbaar; oevers zijn minder steil, waardoor de koudbloedige dieren, zoals kikkers en salamanders, zon kunnen pakken om op te warmen. Ze zijn afhankelijk van de omgevingstemperatuur, omdat ze zelf geen eigen lichaamswarmte kunnen produceren. Maar eerst maar es zien te overwinteren in de modder. Er staat nog een plukje riet voor een waterhoentje dat in het voorjaar een uniek plekje zoekt voor een nestje. Het riet rondom de poel zal langzaam ook weer aangroeien en beschutting geven.  Mooi werk Jan en Bart! Dank!  

Vandaag is Fa Hoek begonnen met het vrijmaken van de paddenpoel, zodat die niet dichtgroeit. Er wordt rondom gezaagd en duindoorn, cornus en wilg worden met wortel en al verwijderd. Ook wordt het riet zoveel mogelijk weggehaald / afgeknipt. De oevers worden glooiender gemaakt, wat aantrekkelijk is voor allerlei beestjes, zoals bijvoorbeeld voor hagedissen. Van de weggehaalde struiken wordt een takkenril gevormd, een ideale plek voor vogels etc. om zich in te verstoppen. Er vliegen nu veel vinken rond, die waarschijnlijk niet blij zijn met die happer in hun biotoop. Maar morgenavond is de plek weer helemaal van de beestjes.

Het strand lag vol met allerlei vormen en kleuren kwal. Waarom heeft de kwal eigenlijk zo'n negatieve klank?  

  Een paar weken weggeweest en vanmorgen ben ik weer geraakt door de pracht van de duinen: de kleuren, het licht, de dunne mist... de herfst in aantocht! 

Als helikoptertjes gaan ze de komende tijd  weer met zijn miljoenen naar beneden dwarrelen.... Daar zijn we nog niet vanaf! In Engeland, in de RHS Garden Hyde Hall in Chelmsford staat een enorm bewegend kunstwerk van esdoornzaden! De natuur als inspiratiebron voor de kunst. "Natura Artis Magistra" is Latijn voor "De natuur is de leermeesteres van de kunst en wetenschap". Prachtig! De tuinen trouwens ook! www.rhs.org.uk/gardens/hyde-hall

Deze ragebolachtige uitgroeisels van 5-10 cm zijn soms te vinden op wilde rozen, zoals de hondsroos en egelantier. Eerst zijn ze groen en in de herfst kleuren ze naar rood. De rozenmosgalwesp legt haar eitjes in de nog gesloten zijknoppen van de roos waar een woekering (gal) ontstaat. In de gal zijn verschillende kamertjes waar eitjes zich tot larven ontwikkelen. Behalve voedsel, geeft de gal ook bescherming. Maar... tegen een mensenhand werkt dat niet want i n de winter kun je de gallen gewoon weghalen.   De rozengalmoswesp is ongevaarlijk voor mens en roos, is klein (rond de 3 mm) en steekt nooit. 

 Met haar uitgebloeide zusje.

Het groen trekt zich langzaam terug...

Waarschijnlijk zat het zaad van de luzerne bij het mengsel dat de hovenier op het park heeft uitgezaaid. Langs een paar paden gedijt deze vaste plant uit de Vlinderbloemenfamilie. Als groenbemester en voederplant wordt luzerne ook nogal eens ingezaaid op akkers vanwege de symbiose met wortelknolletjesbacteriën. Flora van Nederland: 'De knolletjesbacteriën leven in symbiose met vlinderbloemige planten zoals erwten, bonen, wikke, lupine, soja, klaver en luzerne. Deze bacteriën dringen de wortels van de plant binnen, waarna de wortelknolletjes zich vormen waarin de bacteriën zich ophopen. In ruil voor suikers zetten de knolletjesbacteriën stikstofgas uit de lucht om in stikstofverbindingen die de plant kan gebruiken voor zijn groei en stikstof achterlaten voor volgende gewassen. Zo dragen vlinderbloemigen bij aan een gezonde bodem'.

De reseda gedijt in droge, onbewerkte grond. In deze periode kun je op het park zaad van planten verzamelen en verspreiden op open, lichte plekjes zodat het zaad ook de kans krijgt om te kunnen ontkiemen. Er is methode ' omgekeerde paraplu ', waarmee zaad op grotere schaal geoogst wordt.

Uitgebloeid en nu met puntmuts-zaaddoosjes in de ochtendzon.  Er zijn diverse soorten Sla, zoals deze komppassla en ze zijn allemaal niet geschikt voor consumptie. In onze salade zitten gekweekte variëteiten Sla. De naam dankt de plant aan de stand van de bladeren, die in de zon van het westen naar het oosten wijst. 

Onder de duindoorn door met aan weerszijden van het paadje verrassend veel verschillende planten.

Zwarte bottels van de roomwit bloeiende duinroos. Deze Rosa spinosissima treedt vaak op als het duindoornstruweel achteruitgaat door uitspoeling van kalk. De wortels van de duinroos kunnen dieper reiken tot aan de kalkbevattende grondlagen en het zoete grondwater in de duinen. 

 Oranje duindoornbessen en de egelantier met haar rode flesvormige bottels. 

Toen ik zonet wat takken van de olijfwilg snoeide, ròòk ik in eerste instantie die heerlijke geur en daarna zag ik ze: kleine, onbeduidende witachtige bloemetjes met een mooi vormpje. Als je langs zo'n struik loopt, kun je dus opeens verrast worden door die geur en dat is dan afkomstig van de olijfwilg (Elaeagnus ebbingei). Over twee weken is het overduidelijk en riekt het hele Kijkduinpark ernaar. 

Deze donkerrode uitgebloeide zuringstengels zijn overal op het park te zien en houden in de komende seizoenen een mooi silhouet. Ze zaaien zich flink uit en maken diepe penwortels, dus je bent er niet zomaar van af als je dat al zou willen.  Daarnaast staat koninginnekruid of leverkruid. De naam zal wel te maken hebben met de 'saaie' kleur van de bloemen. Ze produceren wel veel nectar, interessant voor bijen en vlinders.

In droge tijden ziet dit grasveld er geelbruin uit en lijkt dood. Net zoals d e beplanting, die zich ook  beschermt  door tijdelijk vocht uit de bladeren terug te trekken.  Er wordt vaker de term grasvegetatie gebruikt omdat er tussen het gras ook allerlei andere kleine planten groeien.  N a een buitje (of drie) wordt dit grasveldje vanzelf ook weer groen! Een gazon vraagt veel onderhoud, vooral in droge tijden: doorlopend water en voeding geven, wat dan weer snel uitspoelt op onze arme zandgrond. 

Wuivende pluimpjes duinriet (Calamagrostis epigejos). Overblijvend gras dat in pollen groeit en ook uitgebreide wortelstokken vormt, waardoor het in staat is om grote oppervlakten te koloniseren, vooral als er sprake is van stikstofdepositie vanuit de lucht. Daardoor kan duinriet oorspronkelijke plantengemeenschappen overwoekeren en verdrijven. Jammer nou!

Paadje gemaaid door het struweel en op een open plekje waar de zon bij kan, bloeit het duinriet.

De Clematis vitalba, vrij algemeen, komt voor in bossen en kreupelhout op kalkhoudende gronden en behoort tot de lianen. Zo'n tropische term bij een gewone inheemse bosrank! Dat betekent dat de stengels gebruik maken van andere planten om steun te krijgen. Ze groeien er bovenuit, zodat ze zon krijgen om te kunnen bloeien. Het is een belangrijke plant voor hommels en wilde bijen die stuifmeel halen.

Aan de kalkrijke duinkant van het park zijn de oranje bessen van de duindoorn nu te vinden. Dit zijn vrouwelijke struiken, want de mannelijke struiken herken je doordat er geen oranje bessen aan zitten. De Hippophae rhamnoides is dus tweehuizig. De duindoornbes is eetbaar en is rijk aan vitamine C en andere antioxidanten. De takken met bessen kunnen in de vriezer bewaard worden, waarna de bessen er makkelijk af te schudden zijn. Je kunt de bessen ook laten hangen voor de spreeuwen, lijsters en kraaien. :-) .

  Op weg naar de paddenpoel 'de Kogelvanger' staat een bos vol uitgebloeide distels met hier en daar nog een klein bloem nakomertje. Het is een forse plant, die wel 1.20 hoog kan worden. Vrij algemeen. Cirsium vulgare heeft iets spinnenwebachtigs, maar dan veel rommeliger. De geveerde bladeren lopen in stekels uit. 

In de buurt van de speeltuin, tussen het helm, groeit de blaassilene. Valt op door haar tere buikvormige kelk waarop fijne nerven te zien zijn. Een sjiek plantje met een gewone naam: Silene vulgaris.

Deze Mentha aquatica blijft onvermoeibaar bloeien in droge tijden, ook al wil ie eigenlijk natte voeten. Groeit langs de 'waterrand', is inheems en trekt veel bijen en vlinders.

 Op het diepste punt nog 20 cm water in de paddenpoel.

Vroege ochtendzon op een kaardenbolletje! (Dichter K. Schippers 1936-2021:  Als je goed om je heen kijkt, zie je dat alles gekleurd is).  

Heel even scheen de zon op deze onbewolkte plek in de lucht, richting zee. Het blauw knalde eruit tussen de groenbruine bomen en de grijze wolken.

Onder de eik lagen dit soort kleverige 'dingen' en het blijkt de gal te zijn van de knoppergalwesp, een mini wesp van een paar millimeter groot. Vroeg gevallen want in de herfst zijn ze droog en bruin. De wesp legt haar eitje tussen eikel en eikeldopje. De gal begint te groeien en overwoekert de eikel soms helemaal en soms gedeeltelijk. Zo vormt zich een geschikte omgeving voor de larven. In de lente kruipt een volwassen miniwespje (die niet kan steken) uit de knoppergal. Het is een onschuldig verschijnsel Voor wie meer wil weten over gallen: zie Gallenboek van W.M. Docters van Leeuwen

  Uitgebloeid en scheefgezakt en nu groeien er toch weer kleine toortsjes aan deze oude aar.